QT Eğitimi - 1 : Merhaba Dünya


Önder Arslan


Sürüm 1.0

Özet
Bu belge qt öğrenimi için bir dizi şeklinde hazırlanmıştır. C++ bilmek ön koşuldur.

Giriş
Böyle bir yazı yazma fikri qt asistanı (qtassistant)  'nda bulunan eğitimler (tutorial) 'e çalışırken ortaya çıktı. Oldukça iyi hazırlanmış bu eğitimlere benzer Türkçe belgeler dizisi hazırlamanın yararlı olacağını düşündüm. Öncelikle bu eğitimlerdeki örnekleri kullacaktım ama Kaya Oğuz 'un trolltech ile yazışmasından sonra bu belgeleri kullanmaya izin verilmediğini öğrenmiş olduk. Bu sebeple belgeler kendine özgü olacak. Bakarsınız benim örneklerim ve anlatımım daha güzel olur :)

QT her ne kadar python ve ruby ile kullanılabilsede ben örneklerimde C++ ı kullanacağım. Bunun  çok önemli bir nedeni var. Python ve ruby bilmiyorum :) . Sanırım bu yeterli bir sebep , bu nedenle ileride de benden başka bir dilde örnek göremeyeceksiniz.

Ayrıca şunu belirtmekte yarar var bu yazı dizisi ben qt 'de ilerledikçe ilerleyecek bir yazı dizisi. Bu nedenle kodlardaki açıklamalarım sıcağı sıcağına ve bir aceminin bakış açısından olacak. Kodları yazarken hata yaptığım yerleri özellikle belirteceğim. Böylece sizde aynı hataları yapmak durumunda kalmayacaksınız.

Merhaba Dünya

Qt Eğitimini -1 'in ilk programı doğal olarak "Merhaba Dünya" olacak. Klasik olarak her yeni dil öğrenildiğinde yazılan bu programın Brian W. Kernighan and Dennis M. Ritchie (K&R)  'nin yazdığı The C Programming Language 'kitabından itibaren kullanıldığını biliyorum. Bizde adeti bozmayacağız ama biraz farklı yazacağız :


/*--- Pencere.h ---*/

#ifndef PENCERE_H
#define PENCERE_H


#include <QPushButton>
#include <QWidget>
#include <QMessageBox>

class Pencere : public QWidget
{
    Q_OBJECT
    public:
        QPushButton *btn;

        Pencere();

        ~Pencere();


    public slots:
        void fncTiklama()     
        {
            QMessageBox::information(this, "Mesaj", "Merhaba Dunya");        
        }
};
#endif

Pencere.h:
İlk olarak başlık (header) dosyamıza include ön işlemci komutuyla kullanacağımız Q class 'ları dahil ediyoruz. Yazımı genel olarak bilinen kontrollerin başına Q harfi getirilmiş hali diyebiliriz. Burada QPushButton, QWidget, QMessageBox kullanacağımız için yalnızca üçünü dahil ettik.  Pencere isimli sınıf (class) 'ımızı  QWidget'ten public olarak türetiyoruz (inheritance ). QWidget bütün arayüz nesnelerinin türetildiği temel sınıftır ve sistemden gelen fare, klavye ve diğer olayları taşır. Sınıf bloğunda ilk olarak yazdığımız Q_OBJECT sınıf tanımınız içerisinde kendi SIGNAL ve SLOT 'larınızı tanımlarsanız kullanmanız gereken bir macrodur. Public erişim bölgesinde QPushButton için bir gösterici, sınıfımız için bir yapıcı(constructer) ve bir yıkıcı (destructer) tanımlıyoruz. public slots bölümünde ise arayüzümüzde bir olay(event) olması  durumunda çalışacak fonksiyonu yazıyoruz (Q_OBJECT i bu nedenle eklemiştik.). Burada biz mouse pushbutton 'a tıkladığı zaman çalışacak fonksiyonumuz fnctiklama fonksiyonudur. Fonksiyon "Merhaba Dunya" yazan bir QMessageBox oluşturuyor.

/*--- Pencere.cpp ---*/

#include "Pencere.h"


Pencere::Pencere()
{
    setFixedSize(150,100);
    btn = new QPushButton("tikla", this);
    btn->setGeometry(50,30,50,30);
         
connect(btn,SIGNAL(clicked()),this,SLOT(fncTiklama()));                
}

    Pencere::~Pencere()
{
    delete btn;
}

Pencere.cpp

Bu dosyada yapıcı ve yıkıcı metodların tanımlamalarını yapıyoruz. İlk olarak Pencere'nin setFixedSize 'a sırasıyla genişlik ve yükseklik değerlerini geçerek penceremizin boyutlarını ayarlıyoruz. Daha sonra üzerinde tıkla yazan bir button oluşturup setGeometry fonksiyonu ile sırasıyla konum(x, y) ve boyut(w, h) bilgilerini giriyoruz.  connect  ile button 'un clicked() olayı için sınıfımızın fncTiklama() fonksiyonunun çalışmasını sağlıyoruz.

/*--- main.cpp ---*/

#include "Pencere.h"

#include <QApplication>

int main(int argc, char *argv[])
{
    QApplication app (argc,argv);
    Pencere pencere;
    pencere.show();
    return app.exec();
}

main.cpp
İlk olarak QApplication sınıfını dahil ediyoruz. Bu sınıfın bir çok görevi var ve şimdilik programımızı başlangıç durumuna getirme (initialize) ve sonlandırma (finalization) işlemlerini gerçekleştirdiğini bilmemiz yeterli ;) Hemen bir QApplication nesnesi tanımlıyoruz ve birde tanımladığımız Pencere nesnesinden ;) sonra show() fonksiyonu ile penceremizi görünür yapıyoruz. ve return ile exec() fonksiyonun geri dönüş değerini döndürüyoruz. Hepsi bu ;)

Derleme ve Çalıştırma 

Yazdığınız .h ve .cpp uzantılı dosyaları merhaba adında bir klasör içine kaydedin ve konsoldan sırasıyla aşağıdaki komutları verin:
qmake-qt4 -project
qmake-qt4
make

./merhaba

Bu adımlardan sonra aşağıdaki görüntü ile karşılaşmış olmanız lazım ;)

merhaba dunya


Son Söz

Burada birkaç ayrıntıyı belirtmem lazım çünkü beni oldukça uğraştırdı. Birincisi eğer sınıf bildirimlerini (decleration) yukarıdaki gibi başlık dosyasında yapmayacaksanız uygun moc dosyasını .cpp  dosyasında bir yere yazmanız lazım. Örneğin yukarıdaki kodların hepsini main.cpp de çalıştırmak istediğinizi varsayarsak sınıf bildiriminin altında #include "main.moc" yazmassanız make komutunda hata alabilirsiniz ;) Ben aldım ordan biliyorum :) İkinci bir nokta ise qt cross platform ben bu kodları windows 'ta çalıştıracağım gibi bir düşüncede iseniz -ki böyle düşünmemekte fayda var- komut satırından qmake -project, qmake, make üçlüsünü çalıştırın(-qt4 eklemeyin). Birde normal dos ekranını açmak yerine "Başlat -> Programlar ->Qt by TrollTech v.4.1.4 (opensource) -> Qt 4.1.4 Command Prompt" ile açılan dos ekranında derlemenizi yapın, aksi halde make komutunu bulamıyor (En azından ben denedim bende bulamadı path ayarlarını yapmama rağmen).

Telif Hakkı ve Lisans

Bu belgenin, QT Eğitimi - 1 : Merhaba Dünya , 1.0 sürümünün telif hakkı © 2006 Önder ARSLAN'a aittir. Bu belgeyi, Free Software Foundation tarafından yayınlanmış bulunan GNU Özgür Belgeleme Lisansının 1.1 ya da daha sonraki sürümünün koşullarına bağlı kalarak kopyalayabilir, dağıtabilir ve/veya değiştirebilirsiniz. Bu Lisansın bir kopyasını http://www.gnu.org/copyleft/fdl.html adresinde bulabilirsiniz.

Linux, Linus Torvalds adına kayıtlı bir ticarî isimdir.
Qt, TrollTech adına kayıtlı bir ticari isimdir.
Feragatname
Bu belgedeki bilgilerin kullanımından doğacak sorumluluklar, ve olası zararlardan belge yazarı sorumlu tutulamaz. Bu belgedeki bilgileri uygulama sorumluluğu uygulayana aittir.

Tüm telif hakları aksi özellikle belirtilmediği sürece sahibine aittir. Belge içinde geçen herhangi bir terim bir ticarî isim ya da kuruma itibar kazandırma olarak algılanmamalıdır. Bir ürün ya da markanın kullanılmış olması ona onay verildiği anlamında görülmemelidir.